Cursus Nederlands – de Do It Yourself-versie
Oktober 2024, aan de Vrije Universiteit Berlijn.
“Jullie cursus Nederlands 3 gaat dit semester niet door.”
Na die woorden van onze docente kon je een naald horen vallen.
“De administratie vindt dat er niet genoeg studenten zijn die de cursus écht voor hun studie nodig hebben.”
Enkele studenten kregen tranen in de ogen. Voor buitenstaanders misschien vreemd – tranen om een geannuleerde universiteitscursus. Maar het was geen willekeurige cursus. Het was onze cursus Nederlands. Een cursus die – dat gaf de administratie terecht aan – niemand van ons officieel nodig had. En toch was het de eerste die we allemaal in ons rooster hadden gezet. We waren een hechte groep, blij met nog een semester vol grammatica, luisteren, schrijven, lezen en spreken. Maar vooral: blij met nog een semester samen – met elkaar, en met onze docente. Voor de universiteit was ons enthousiasme echter niet genoeg.
Hoewel – voor ons was de annulering van onze cursus ook niet genoeg. Nog in hetzelfde uur waarin onze eerste les had moeten plaatsvinden, besloten we om onze eigen cursus Nederlands op te richten. En dat was precies wat we deden. Omdat ons project ergens tussen Nederlands 2 en Nederlands 3 in viel, noemden we het “Nederlands 2,5”. En omdat ik ervaring had met taalonderwijs, werd ik de docente – in een taal waarin ik zelf op hetzelfde niveau zat als mijn studenten. Toch hield niets ons tegen. Zelfs die omstandigheid niet.
Ik zal niet beweren dat ik met mijn B1-Nederlands lessen op hoog niveau kon geven. Mijn sleutelwoord werd “authentiek materiaal”. YouTube-video’s en podcasts werden mijn beste vrienden bij het maken van luisteroefeningen – die ik natuurlijk eerst zelf moest begrijpen. Redditfora leverden teksten voor informeel taalgebruik, journalistieke artikelen voor de standaardtaal. En AI hielp me om mijn eigen taalgebruik te controleren.
Het hart van onze bijzondere cursus was echter een roman: de thriller Magma van Carina van Leeuwen, forensisch rechercheur bij het coldcaseteam van de politie Amsterdam, die ik al tijdens de zomervakantie had gelezen. Weliswaar staat de woordenschat over moord, forensisch onderzoek, drugverslaving en prostitutie waarschijnlijk niet op de lijst voor niveau B1, maar ik had het boek toch toegankelijk gevonden – misschien ondanks, en niet dankzij, die thematiek. Daarom leek het me in ieder geval een goede keuze voor ons project. (Misschien zijn er toch voordelen als je hetzelfde taalniveau hebt als je studenten…)
Terwijl de anderen elke week een deel van het boek lazen, bereidde ik discussievragen voor, zocht ik journalistieke teksten over echte cold cases en informatie over de auteur en haar werk. Tot mijn verbazing lukten de gesprekken. Natuurlijk, er klonk af en toe Duits en onze grammatica was niet altijd vlekkeloos, maar we praatten, discussieerden en lachten – in het Nederlands.
En het bleef niet bij het klaslokaal. Onder het motto “toegepaste neerlandistiek” gingen we samen schaatsen (met beperkt succes, maar zonder gebroken botten). Voor Sinterklaas bezochten we een feest in de Nederlandse wijk van Potsdam, waar een van ons in het Nederlands korting kreeg op warme wijn, en waar onze groep – als enige volwassenen – een foto met Sinterklaas vroeg. Het Nederlands vergezelde ons nu ook in onze vrije tijd.
Nederlands 2,5 was misschien – of zeker – niet de meest professionele cursus die je kunt vinden. Het was een noodoplossing, en we waren allemaal opgelucht toen in het volgende semester Nederlands 3 weer doorging, in bekwame handen. Maar in mijn ogen had Nederlands 2,5 iets veranderd.
Het Nederlands was niet langer alleen een taal die we leerden.
Het was een taal die we ons eigen hadden gemaakt.
____________________________________________________________________
Hoe mooi Lena hun DIY-cursus Nederlands 2,5 ook vond, ze benadrukt wel dat het essentieel is dat Nederlands en taal- en letterkunde niet structureel door studenten zelf worden onderwezen. Wij zijn het helemaal met haar eens. Maar als het toch nodig is, kun je haar tekst als leidraad gebruiken om je eigen tijdelijke cursus vorm te geven.
