Van 3 tot en met 5 december 2025 vindt de Online Educa Berlin (OEB) weer plaats, de grootste en oudste bijeenkomst over online leren in Europa. Tijd om terug te blikken op de vorige editie, waar meer dan 2000 professionals van over de hele wereld samenkwamen om te praten over de toekomst van online leren. Ook internationale neerlandici Malgorzata Dowlaszewicz (Uniwersytet Wroclawski), Annika Johansson (Stockholms Universitet), Eric Mijts (University of Aruba), Filip De Ceuster (University of Sheffield), Gert Meesters (Université de Lille), Paola Gentile (Università degli Studi di Trieste), Truus De Wilde (Freie Universität Berlin), Zahroh Nuriah (Universitas Indonesia Jakarta) en Taalunie-beleidsadviseurs Ingrid Degraeve en Nikki de Jong waren erbij. In dit verslag delen we de elf geleerde lessen uit de sessies die zij bijwoonden – direct toepasbaar voor iedereen die zich in het onderwijs Nederlands en de neerlandistiek bezighoudt met curriculumvernieuwing en digitale innovatie.

1. Motivatie en emotie kunnen online leren versterken 

Effectief online leren begint bij motivatie. En motivatie is vaak verbonden aan identiteit en bruikbaarheid. Strategieën zoals het kiezen van verrassende thema’s, het aanspreken van persoonlijke ervaringen en het inspelen op emoties kunnen de betrokkenheid van studenten verhogen. Emoties helpen bij het onthouden en begrijpen van leerstof. Door studenten Nederlands actief te betrekken bij hoe zij de les of leerstof ervaren, of door activiteiten te plannen waarin hun gevoel een rol speelt, kan het leerproces versterkt worden. 

2. Verdeel je les in korte, afwisselende segmenten 

Onderzoek laat zien dat de maximale aandachtsspanne van een leerder ongeveer twintig minuten bedraagt. Om de betrokkenheid bij langere online lessen binnen de neerlandistiek te bevorderen, is het effectief om deze lessen op te delen in kortere, afgebakende segmenten. Door afwisseling in werkvormen, met verrassende activiteiten of veranderende aanpakken, kan de aandacht beter worden vastgehouden.  

3. AI biedt kansen, maar vraagt om kritische reflectie  

AI verandert het onderwijs ingrijpend. Studenten zijn vaak vaardiger met deze technologie dan docenten. Een van de grootste uitdagingen is dus niet het introduceren van AI aan studenten Nederlands en neerlandistiek, maar met hen samen te werken en hen kritisch te leren nadenken over het gebruik ervan. Interactie hierover is cruciaal: wanneer geldt iets nog als persoonlijk werk? En hoe gebruik je AI als hulpmiddel zonder authenticiteit te verliezen? 

4. Structuur en klassikale momenten blijven belangrijk 

Hoewel technologie veel nieuwe mogelijkheden biedt in hoe onderwijsomgevingen er in de toekomst uitzien, blijkt uit onderzoek duidelijk dat studenten hechten aan structuur en fysieke klassikale momenten. Zij vragen expliciet om traditionele klaslokalen, aanwezige docenten en interactie. Volledig gepersonaliseerd onderwijs biedt veel voordelen, maar kent ook grenzen: het kan leiden tot een gevoel van isolatie en verlies aan overzicht. Zeker bij een praktische taalopleiding Nederlands is dit relevant, waar een logische, gestructureerde opbouw essentieel is – mét ruimte voor verschillen in voorkennis. 

5. Microcredentials maken eerlijke erkenning van leren mogelijk 

Microcredentials (MC’s) zijn kleine, erkende certificaten en bieden nieuwe mogelijkheden om formeel en informeel verworven kennis en vaardigheden zichtbaar en waardeerbaar te maken. Er zijn twee belangrijke benaderingen:  

• Cursusgebaseerde microcredentials: bij deze aanpak wordt een MC toegekend na het voltooien van bijvoorbeeld een (online) zomercursus of docentennascholing, wat binnen het onderwijs Nederlands en de neerlandistiek kan bijdragen aan een eerlijke toekenning van ECTS en formele erkenning van docentontwikkeling. 
• Vaardigheidsgerichte microcredentials: deze aanpak richt zich op het erkennen van vaardigheden die in diverse contexten zijn opgedaan, zoals bij CNaVT-certificaten. Deze benadering vereist meer beoordelingscapaciteit, maar kan bijdragen aan inclusie en internationale erkenning, juist voor mensen voor wie onderwijs en certificering niet of moeilijk toegankelijk zijn. 

6. AI kan een waardevolle aanvulling zijn, maar nooit de menselijke factor vervangen 

AI biedt ondersteuning aan docenten en studenten, bijvoorbeeld via automatische tekstanalyse en het ontwikkelen van gepersonaliseerde leermodules. Toch ontbreekt culturele nuance en context, waardoor menselijke tussenkomst onmisbaar blijft – zeker in taalonderwijs waar cultuur en context een fundamentele rol spelen. Daarom is training in het verantwoord gebruik van AI noodzakelijk voor zowel studenten als docenten. Voor de internationale neerlandistiek betekent dit dat AI kan helpen bij toegang tot en analyse van brede taaldata, maar dat contextuele interpretatie en interculturele nuance door experts blijven bepalen hoe de Nederlandse taal en Nederlandstalige cultuur wereldwijd worden overgedragen en begrepen. 

7. Onderwijs en technologie bieden houvast in oorlogstijd 

Twee hoogleraren uit Zweden en Oekraïne presenteerden hun ontwikkelproces van een online opleiding voor Oekraïense docenten die op hun beurt online cursussen ontwerpen voor hun studenten. Het aanbieden van een online leertraject in oorlogstijd brengt enerzijds technische en psychologische obstakels met zich mee. Daarom is het essentieel om eerst de educatieve en psychosociale behoeften in kaart te brengen en te begrijpen welke invloed beperkte elektriciteitsvoorziening heeft. Anderzijds blijkt dat online onderwijs in onmenselijke omstandigheden niet alleen kennis op peil houdt, maar ook structuur en nuttige afleiding biedt. Technologie maakt leren en verbinding mogelijk, zelfs wanneer fysieke ruimtes onveilig zijn of niet meer bestaan. Ook voor online onderwijs en cultuurbeleving ondersteunt de Taalunie de afdeling Nederlands aan de Taras Shevchenko National University of Kyiv. 

8. AI kan als strategisch partner fungeren in onderwijsinnovatie  

AI is niet alleen een technisch hulpmiddel, maar kan ook een strategische rol spelen bij de ontwikkeling van curricula. Daarbij is het belangrijk dat technologische trends worden gevolgd, en tegelijk de unieke waarde van het vakgebied behouden blijft. Voor het onderwijs Nederlands en de neerlandistiek betekent dit dat AI kan worden ingezet voor de analyse van complexe taalpatronen of voor het creëren van authentieke tekstvoorbeelden in taal- en literatuuronderwijs. Dit biedt mogelijkheden om studenten beter voor te bereiden op de digitale samenleving en tegelijk de kern van het vak te versterken. 

9. Virtual Reality maakt leren ervaringsgericht en overbrugt fysieke afstand  

Digitale onderwijsomgevingen worden steeds belangrijker en Virtual Reality (VR) kan hier een rol in spelen. VR biedt studenten een leerervaring met een grote impact op het leerproces. Deze technologie biedt de mogelijkheid om taal en cultuur te ervaren en te oefenen in een Nederlandstalige omgeving zonder fysiek aanwezig te zijn in het taalgebied. Het ontwikkelen van VR-onderwijs brengt uitdagingen met zich mee, maar opent deuren voor studenten wereldwijd. In de toekomst zou VR mogelijk een oplossing kunnen bieden om studenten Nederlands een authentieke leerervaring te geven zonder dat ze naar het Nederlandse taalgebied hoeven te reizen.

10. Online cursussen moeten flexibel, inclusief en contextgericht zijn 

De toekomst van online leren in de internationale neerlandistiek vraagt om een strategische en inclusieve aanpak waarin digitale innovatie en menselijke waarden hand in hand gaan. Effectieve online cursussen moeten flexibel, duurzaam, divers, inclusief en interactief zijn en aansluiten bij maatschappelijke en vakinhoudelijke contexten. Deze inzichten zijn de basis voor curriculumvernieuwing binnen de internationale neerlandistiek, waarbij digitale didactiek structureel wordt geïntegreerd. Dit vereist een kader en middelen door het bestuur van je instelling en nauwe samenwerking tussen docenten, ontwerpers én studenten. Het is belangrijk om ook binnen de internationale neerlandistiek AI te integreren in het ontwikkelproces en om realiteitstoetsen te doen om ervoor te zorgen dat de cursus goed aansluit bij de praktijk en de behoeften van studenten. 

11. Studenten zijn partners in onderwijsinnovatie 

Studenten vervullen een sleutelrol in de toekomst van het hoger onderwijs: niet alleen als deelnemers, maar ook als drijvende krachten achter vernieuwing. Door hen op te leiden als ‘AI-gidsen’ en te betrekken bij onderwijsontwikkeling, kunnen ze docenten ondersteunen met advies en helpen AI effectief in te zetten. Studenten lopen vaak voor op de digitale competenties van docenten, en van hun kennis en AI-vaardigheid moet bewust gebruik worden gemaakt. Dit vraagt om vertrouwen in hun kunnen én om aandacht voor het leren begrijpen, sturen en evalueren van processen. Het omarmen van coöperatieve processen en het inzetten van studentcompetenties is daarbij essentieel. 

Conclusie 

De toekomst van online leren is hybride, gepersonaliseerd en gedreven door technologie – maar blijft altijd mensgericht en coöperatief. Curriculumvernieuwing, strategische samenwerking en een open en waardegedreven houding naar nieuwe technologieën maken het mogelijk om de neerlandistiek én het onderwijs in brede zin toekomstbestendig te maken.